Słownik pojęć - Wybory 1947

Wybory 1947

Słownik pojęć

Aktualnie znajdujesz się na: /

3, „trójka” – numer przydzielony w całym kraju liście wyborczej Bloku Demokratycznego. Listy PSL w różnych okręgach wyborczych otrzymały różne numery, co miało utrudnić głosowanie na tę partię.

Akcja „O” („Odpluskwianie”) – akcja propagandowa WiN przeprowadzona w całym kraju w 1946 r. w okresie przedwyborczym, mająca na celu ograniczenie wpływów partii komunistycznej w społeczeństwie.

bandy – w terminologii komunistycznej określenie organizacji i oddziałów podziemia niepodległościowego, niezależnie od ich proweniencji politycznej.

Biuro „B” MBP – jednostka organizacyjna Ministerstwa Bezpieczeństwa Publicznego kontrolująca łączność pocztową, telekomunikacyjną i radiową. Wśród jego zadań znajdowała się perlustracja korespondencji, czyli tajne otwieranie i przeglądanie zawartości listów oraz przesyłek pocztowych. Biuro „B” funkcjonowało od grudnia 1946 r. do grudnia 1947 r., wcześniej pod nazwą Główny Urząd Cenzury i Samodzielny Wydział VIII.

Blok Demokratyczny (Blok Stronnictw Demokratycznych i Związków Zawodowych) – koalicja wyborcza Polskiej Partii Robotniczej, Polskiej Partii Socjalistycznej, Stronnictwa Ludowego i Stronnictwa Demokratycznego. Na tzw. Ziemiach Odzyskanych partie Bloku oraz Stronnictwo Pracy i PSL „Nowe Wyzwolenie” występowały wspólnie z jedną listą jako Blok Jedności Narodowej.

demokracja, demokratyczny – określenie z języka komunistycznej propagandy odnoszące się do programu i działalności Polskiej Partii Robotniczej oraz do osób, organizacji i działań popierających rządy komunistyczne.

Departament V MBP – jednostka organizacyjna Ministerstwa Bezpieczeństwa Publicznego odpowiadająca za operacyjną ochronę i nadzór nad instytucjami oraz organizacjami politycznymi i społecznymi. W województwach zadania te realizowały wydziały V, w powiatach – referaty V.

dzikie listy wyborcze – listy kandydatów niezwiązanych z partiami politycznymi, w rzeczywistości służyły osłabieniu PSL w niektórych okręgach wyborczych.

grupa ochronna – oddział złożony z uzbrojonych funkcjonariuszy MO i ORMO przydzielony do ochrony obwodowej komisji wyborczej. W obwodach bardziej zagrożonych były one wzmacniane przez żołnierzy WP i Korpusu Bezpieczeństwa Wewenętrznego. Do grupy przydzielano również funkcjonariusza UB.

grupy ochronno-propagandowe (GOP) – grupy żołnierzy WP i KBW, które w czasie akcji przedwyborczej kierowano w teren w celu prowadzenia działalności agitacyjnej na rzecz Bloku Demokratycznego, ograniczania wpływów PSL oraz zwalczania organizacji podziemia antykomunistycznego. W okresie przedwyborczym działało ok. 2600 grup, liczących łącznie 61 tys. żołnierzy WP, KBW oraz funkcjonariuszy UB, MO i ORMO.

grupy operacyjne, operacyjno-manewrowe – jednostki organów bezpieczeństwa i wojska, mające rozpracowywać i likwidować w terenie oddziały podziemia antykomunistycznego.

komisarz wyborczy PSL – osoba kierująca akcją wyborczą na różnych szczeblach organizacji PSL. Pracę komisarzy wspierały komitety wyborcze złożone z osób zasiadających w zarządach partii lub jej aktywnych członków.

mąż zaufania – osoba mianowana przez pełnomocnika listy, uprawniona do kontroli prawidłowości głosowania i obliczania wyników, na mocy zaświadczenia wydanego przez okręgową komisję wyborczą uprawniona do wstępu na teren obwodowej komisji.

obwodowa komisja wyborcza – kierowała przygotowaniem i przebiegiem wyborów na terenie obwodu wyborczego. Przewodniczącego i jego zastępcę powoływały okręgowe komisje wyborcze, natomiast jej członków wojewódzkie rady narodowe (w przypadku Warszawy i Łodzi – rady narodowe tych miast). MBP wprowadziło ich klasyfikację ze względu na przynależność partyjną i postawę polityczną jej członków. Komisje dzielono na: absolutnie pewne (AP) – zaufani członkowie PPR, pewne lub pewne mieszane (P) – członkowie PPR i pewni członkowie SL oraz SD, jednolitofrontowe (J) – członkowie PPR, pewni członkowie PPS, zaufani z SD i SL, niepewne (NP) – niepewni członkowie PPS, SL, SD lub niepewni bezpartyjni.

obwód wyborczy – najniższa jednostka struktur wyborczych. Zgodnie z ordynacją z 1946 r. obejmować miał w przybliżeniu 3000 mieszkańców. Cały kraj podzielono na 6866 obwodów. Władze komunistyczne wprowadziły ich klasyfikację w zależności od tego, jak silne wpływy miały na ich terenie legalna opozycja polityczna oraz organizacje podziemne: A – silnie zagrożone, B – średnio zagrożone (lub zagrożone), C – słabo zagrożone, D – spokojne. Obwody z grupy C i D miały ochraniać oddziały MO i ORMO, do obwodów typu A i B przydzielano również jednostki WP i KBW.

Państwowa Komisja Bezpieczeństwa – nieformalny organ państwowy, złożony z przedstawicieli kierownictwa wojska i organów bezpieczeństwa, który miał koordynować zwalczanie zbrojnej i politycznej opozycji wobec władzy komunistycznej. PKB powstała wiosną 1946 r. i działała do jesieni 1947 r. Na czele Komisji stał marsz. Michał Żymierski, jego zastępcą był minister bezpieczeństwa publicznego gen. Stanisław Radkiewicz, ponadto w jej skład wchodzili: dowódca KBW gen. Bolesław Kieniewicz, komendant główny MO gen. Franciszek Jóźwiak oraz przedstawiciele ministerstwa obrony narodowej gen. Marian Spychalski, Karol Świerczewski, Władysław Korczyc. W województwach odpowiednikami PKB były komitety bezpieczeństwa.

pełnomocnik listy kandydatów – osoba uprawniona do reprezentowania listy kandydatów do Sejmu wobec władz wyborczych. W PSL byli wyznaczani przez wojewódzkie komitety wyborcze.

pełnomocnik MBP – przedstawiciel ministerstwa bezpieczeństwa publicznego delegowany w teren z zadaniem nadzorowania działań związanych z akcją wyborczą.

reakcja, reakcyjny – określenie stosowane przez komunistyczną propagandę wobec osób, organizacji i działań opozycyjnych wobec komunizmu, zarówno w odniesieniu do legalnej opozycji (np. PSL), jak również organizacji podziemnych bez względu na ich polityczny program (WiN, NZW i inne).

Rząd Jedności Narodowej (Tymczasowy Rząd Jedności Narodowej) – koalicyjny rząd powołany w Warszawie 28 czerwca 1945 r. na podstawie decyzji konferencji jałtańskiej złożony z polityków PPR i jej partii satelickich oraz reprezentantów PSL, z dominującą pozycją komunistów. Premierem był Edward Osóbka-Morawski (PPS), wicepremierami – Władysław Gomułka (PPR) i Stanisław Mikołajczyk (PSL). Działał do lutego 1947 r.

Sekcja II Wydziału III WUBP – komórka w strukturze Wydziału III (zwalczanie podziemia) w wojewódzkich urzędach bezpieczeństwa publicznego, mająca za zadanie walkę z „podziemiem sanacyjnym” (organizacje poakowskie i  Zrzeszenie WiN).

Sekcja III Wydziału V WUBP – komórka w strukturze Wydziału V (społeczno-politycznego) w wojewódzkich urzędach bezpieczeństwa publicznego, której zadaniem była ochrona urzędów, rad narodowych i innych organów administracji państwowej.

sztab powiatowy – organ władz bezpieczeństwa na szczeblu powiatu, koordynujący działania zabezpieczające akcję wyborczą. W jego skład wchodzili: szef PUBP lub jego zastępca, przedstawiciele kierownictwa MO i oficerowie KBW lub WP.

Wydział IV WUBP – komórka w strukturze wojewódzkich urzędów bezpieczeństwa publicznego, zajmująca się ochroną gospodarki.